B1 · Ενότητα 6
Παροιμίες
Θα καταλαβαίνεις τις πιο γνωστές βουλγαρικές παροιμίες και θα ξέρεις πότε να τις χρησιμοποιείς.
Νέες λέξεις
παροιμία
Υπάρχει και η λέξη «пословица»
— σχεδόν το ίδιο.
Χωρίς κόπο δεν γίνεται τίποτα.
Κυριολεκτικά: «χωρίς βάσανο, δεν υπάρχει μάθηση».
Όποιος βιάζεται, σκοντάφτει.
Κυριολεκτικά: «η βιαστική δουλειά είναι ντροπιαστική δουλειά».
Όπου λαλούν πολλοί κοκόροι, αργεί να ξημερώσει.
Κυριολεκτικά: «δύο γιαγιάδες — αρρωστιάρικο παιδί»: όταν έχουν την ευθύνη πολλοί, τα πράγματα χειροτερεύουν.
Όποιος ξυπνά νωρίς, τον βοηθά ο Θεός.
Σε αυτή την παροιμία, «рани»
σημαίνει «σηκώνεται νωρίς». Κυριολεκτικά: «όποιος σηκώνεται νωρίς πετυχαίνει δύο φορές».
Κάλλιο αργά παρά ποτέ.
Και ο σκύλος χορτάτος και η πίτα ολόκληρη.
Μια λύση που ικανοποιεί και τις δύο πλευρές.
Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις.
Θα έρθει και η δική μας σειρά.
Μην αφήνεις για αύριο ό,τι μπορείς να κάνεις σήμερα.
Ο χορτάτος τον πεινασμένο δεν τον πιστεύει.
Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι.
Το «Вир» είναι βαθιά γούβα σε ποτάμι. Κυριολεκτικά: «σταγόνα σταγόνα γίνεται γούβα».
Κάθε εμπόδιο για καλό.
Νηστικό αρκούδι δεν χορεύει.
Κυριολεκτικά: «νηστική αρκούδα δεν χορεύει χορό» — πρώτα φάε, μετά δούλεψε.
Δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά.
Η γιαγιά ξέρει καλύτερα
Γιαγιά Βέσκα
Ела да хапнеш нещо! Цял ден учиш.
Έλα να φας κάτι! Όλη μέρα διαβάζεις.
После, бабо. Утре имам изпит и трябва да уча.
Μετά, γιαγιά. Αύριο έχω εξέταση και πρέπει να διαβάσω.
Γιαγιά Βέσκα
Гладна мечка хоро не играе! Първо яж, после учи.
Νηστικό αρκούδι δεν χορεύει! Πρώτα φάε, μετά διάβασε.
Права си. Но без мъка няма наука!
Έχεις δίκιο. Αλλά χωρίς κόπο δεν γίνεται τίποτα!
Γιαγιά Βέσκα
Така е. Някога и аз учех нощем. А защо не започна по-рано?
Αυτό ισχύει. Κι εγώ διάβαζα τη νύχτα. Αλλά γιατί δεν ξεκίνησες νωρίτερα;
Знам. Отлагах до последния момент.
Το ξέρω. Το άφησα για την τελευταία στιγμή.
Γιαγιά Βέσκα
Е, виждаш ли? Не отлагай за утре това, което можеш да направиш днес.
Ε, βλέπεις; Μην αφήνεις για αύριο ό,τι μπορείς να κάνεις σήμερα.
Права си, бабо. Следващия път ще започна по-рано.
Έχεις δίκιο, γιαγιά. Την επόμενη φορά θα ξεκινήσω νωρίτερα.
Γιαγιά Βέσκα
По-добре късно, отколкото никога. А сега яж, ще ти изстине супата!
Κάλλιο αργά παρά ποτέ. Τώρα φάε, κρυώνει η σούπα σου!
Η γιαγιά και οι παροιμίες της
Българите обичат поговорките. Чуваш ги в семейството, на работа, дори в рекламите. Някои са стари стотици години и разказват за живота на село: за мечки, агнета и работа на полето. Други звучат съвсем модерно. Моята баба има поговорка за всяка ситуация. Когато като дете не исках да ям, тя казваше: „Гладна мечка хоро не играе!“ Когато пишех домашните си на бърза ръка и правех грешки, чувах: „Бърза работа — срамна работа.“ А когато мама и леля ми спореха как да ме възпитават, баба се смееше: „Две баби — хилаво дете!“ Поговорките не са само смешни. В тях има опит на много поколения. „Без мъка няма наука“ ми помогна да завърша университета. „Капка по капка — вир става“ ме научи да спестявам. Внимавайте обаче: поговорката трябва да пасне на ситуацията. Ако кажете „Сит на гладен не вярва“ на приятел, който ви черпи, ще звучи странно. Най-добрият начин да ги научите е да слушате българите — и да ги питате какво значат.
Οι Βούλγαροι λατρεύουν τις παροιμίες. Τις ακούς στην οικογένεια, στη δουλειά, ακόμα και στις διαφημίσεις. Κάποιες είναι εκατοντάδων χρόνων και μιλούν για τη ζωή στο χωριό: για αρκούδες, αρνάκια και δουλειά στα χωράφια. Άλλες ακούγονται εντελώς σύγχρονες. Η γιαγιά μου έχει μια παροιμία για κάθε περίσταση. Όταν μικρή δεν ήθελα να φάω, έλεγε: «Νηστικό αρκούδι δεν χορεύει!» Όταν έκανα τα μαθήματά μου βιαστικά και με λάθη, άκουγα: «Όποιος βιάζεται, σκοντάφτει.» Και όταν η μαμά μου και η θεία μου μάλωναν για το πώς να με μεγαλώσουν, η γιαγιά γελούσε: «Όπου λαλούν πολλοί κοκόροι, αργεί να ξημερώσει!» Οι παροιμίες δεν είναι μόνο αστείες. Κρύβουν την εμπειρία πολλών γενεών. Το «Χωρίς κόπο δεν γίνεται τίποτα» με βοήθησε να τελειώσω το πανεπιστήμιο. Το «Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι» μου έμαθε να αποταμιεύω. Αλλά προσοχή: η παροιμία πρέπει να ταιριάζει στην περίσταση. Αν πεις «Ο χορτάτος τον πεινασμένο δεν τον πιστεύει» σε έναν φίλο που σε κερνάει, θα ακουστεί παράξενο. Ο καλύτερος τρόπος να τις μάθεις είναι να ακούς τους Βούλγαρους — και να τους ρωτάς τι σημαίνουν.
Παραδείγματα
Уча всеки ден по час — без мъка няма наука.
Διαβάζω μία ώρα κάθε μέρα — χωρίς κόπο δεν γίνεται τίποτα.
Написа имейла за две минути и направи пет грешки. Бърза работа — срамна работа.
Έγραψε το ηλεκτρονικό μήνυμα σε δύο λεπτά και έκανε πέντε λάθη. Όποιος βιάζεται, σκοντάφτει.
Мама и свекърва ми се карат как да гледаме бебето. Две баби — хилаво дете!
Η μαμά μου και η πεθερά μου μαλώνουν για το πώς να μεγαλώσουμε το μωρό. Όπου λαλούν πολλοί κοκόροι…!
Ставам в шест, защото който рано рани, две сполуки сполучва.
Σηκώνομαι στις έξι, γιατί όποιος ξυπνά νωρίς, τον βοηθά ο Θεός.
Иван най-накрая се записа на курс по български. По-добре късно, отколкото никога!
Ο Ιβάν γράφτηκε επιτέλους σε μάθημα βουλγαρικών. Κάλλιο αργά παρά ποτέ!
Ти ще готвиш, а аз ще мия чиниите — и вълкът сит, и агнето цяло.
Εσύ θα μαγειρέψεις κι εγώ θα πλύνω τα πιάτα — και ο σκύλος χορτάτος και η πίτα ολόκληρη.
Цяла година не учи, а сега се чуди защо не взе изпита. Каквото посееш, това ще пожънеш.
Όλη τη χρονιά δεν διάβαζε και τώρα απορεί γιατί κόπηκε στην εξέταση. Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις.
Не се отчайвай — и на нашата улица ще има празник!
Μην απελπίζεσαι — θα έρθει και η δική μας σειρά!
Ще отговоря на писмото още сега. Не отлагай за утре това, което можеш да направиш днес!
Θα απαντήσω στην επιστολή αμέσως. Μην αφήνεις για αύριο ό,τι μπορείς να κάνεις σήμερα!
Тя няма проблеми с пари и не разбира защо се оплакваме. Сит на гладен не вярва.
Εκείνη δεν έχει οικονομικά προβλήματα και δεν καταλαβαίνει γιατί παραπονιόμαστε. Ο χορτάτος τον πεινασμένο δεν τον πιστεύει.
Спестявам по пет евро на ден. Капка по капка — вир става.
Βάζω στην άκρη πέντε ευρώ τη μέρα. Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι.
Загубих работата си, но намерих по-добра. Няма лошо без добро.
Έχασα τη δουλειά μου, αλλά βρήκα καλύτερη. Κάθε εμπόδιο για καλό.