Χιούμορ του Γκάμπροβο

Когато Елена ме покани на вечер за габровски хумор в кварталното читалище, поканата се състоеше от три думи: «Ела. Ще икономисваме». Попитах какво. Тя отвърна, че отговорът е четвърта дума, а бюджетът за покани вече е изчерпан. Елена е от Габрово и обича да разказва шеги най-вече за себе си. Аз съм от София и още на вратата обясних, че не виждам смисъл да пътувам през половината град заради икономия. «Значи сме започнали успешно — каза тя. — Имаме и първото оплакване». Входът беше два евро. До кутията за билети имаше бележка: «Усмивките не се връщат като ресто». Оказа се, че парите са за хартия и осветление на клуба, а не за някаква тайнствена печалба. Един посетител попита дали може да дойде само за половината програма. Елена му предложи половин стол. Той я погледна, тя го погледна и двамата се засмяха. Столът, разбира се, си остана цял. Точно това разминаване между търговска точност и невъзможно предложение отвори вечерта. Първият участник разказа как написал списък на всички излишни разходи. Купил си специален тефтер, два цветни молива и линия, за да ги подчертае правилно. Накрая му останали пари само за надписа на първата страница: «Не купувай излишни неща». Някой отзад попита дали има продажба на такива тефтери. Разказвачът отвърна, че работи по въпроса, но първо трябва да си купи втори тефтер за приходите. Най-силно се смяха двама души, които току-що бяха снимали списъка му. После дойде моят ред. Признах, че за да спестя пет цента от печат, съм пренареждал поканата ни четирисет минути. Елена не ме попита колко струва времето ми. Тя попита дали поне съм оставил място за датата. Не бях. На екрана се виждаше прекрасно подредено съобщение за събитие, което можеше да се случи кога да е. За първи път през тази вечер не търсех къде е поантата: стоях в нея с телефона в ръка. До мен седеше момиче, което учеше български. То попита дали габровци наистина правят всичко това. Елена отвърна, че ако всяка шега беше факт, градът отдавна щял да има нужда от съвсем друга карта. После обясни спокойно: тук дребната грижа за разходите се увеличава, докато стане невъзможна. Разпознаваме навика и се смеем на размера му. Разказът не е анкета и не ни дава право да отказваме щедрост на непознат човек само заради родния му град. Момичето кимна, а после попита къде е датата върху моята покана. Към края стана ясно, че най-добрите реплики не се прицелват в онзи, който най-трудно би отговорил. Говорещият включва себе си в смешната ситуация и оставя на другите възможност да му възразят. Това не прави всяка шега безобидна: понякога и уж приятелски думи натежават. Затова Елена следеше лицето на събеседника, а не само смеха в залата. Когато един гост замлъкна, тя смени темата. Един възрастен мъж добави, че в неговото семейство пестят най-вече похвалите. После благодари на всички участници поименно. Получи се хубаво противоречие: обявената пестеливост направи щедрия жест още по-видим. Никой не го попита за паспорта му. За тази шега родното място нямаше значение. На излизане попитах дали догодина пак ще икономисваме. «Не знам — каза Елена. — Засега не успяхме да спестим нито един стол». Изпратих ѝ поправената покана с дата, час и адрес. Тя отговори само с усмивка. Този път не настоявах за четвърта дума.

Όταν η Έλενα με κάλεσε σε μια βραδιά με χιούμορ Γκάμπροβο στο κοινοτικό κέντρο της γειτονιάς, η πρόσκληση περιείχε τρεις βουλγαρικές λέξεις: «⁠Έλα. Θα κάνουμε οικονομία⁠». Ρώτησα για τι. Εκείνη απάντησε ότι η απάντηση θα ήταν μια τέταρτη λέξη, και ο προϋπολογισμός της πρόσκλησης είχε ήδη εξαντληθεί. Η Έλενα κατάγεται από το Γκάμπροβο και της αρέσει να λέει αστεία πάνω από όλα για τον εαυτό της. Είμαι από τη Σόφια και στην πόρτα εξήγησα ότι δεν είχα νόημα να ταξιδεύω στα μισά της πόλης για να κάνω οικονομία. «⁠Τότε κάναμε μια καλή αρχή⁠», είπε. «⁠Έχουμε ήδη το πρώτο μας παράπονο⁠». Η είσοδος ήταν δύο ευρώ. Δίπλα στο κουτί του εισιτηρίου υπήρχε μια σημείωση: «⁠Τα χαμόγελα δεν επιστρέφονται ως ρέστα⁠». Τα χρήματα, όπως αποδείχθηκε, ήταν για το χαρτί και τον φωτισμό του συλλόγου παρά για κάποιο μυστηριώδες κέρδος. Ένας επισκέπτης ρώτησε αν μπορούσε να παρακολουθήσει μόνο το μισό πρόγραμμα. Η Έλενα του πρόσφερε μισή καρέκλα. Εκείνος την κοίταξε, εκείνη τον κοίταξε και γέλασαν και οι δύο. Η καρέκλα, φυσικά, έμεινε ολόκληρη. Αυτή η αναντιστοιχία μεταξύ της εμπορικής ακρίβειας και μιας αδύνατης προσφοράς άνοιξε τη βραδιά. Ο πρώτος συμμετέχων μας είπε πώς είχε απαριθμήσει όλα τα περιττά έξοδά του. Αγόρασε ένα ειδικό σημειωματάριο, δύο χρωματιστά μολύβια και ένα χάρακα για να τα υπογραμμίσει σωστά. Στο τέλος του έμειναν αρκετά χρήματα μόνο για τον τίτλο της πρώτης σελίδας: «⁠Μην αγοράζετε περιττά πράγματα⁠». Κάποιος από πίσω ρώτησε αν πωλούνται τέτοια σημειωματάρια. Ο αφηγητής είπε ότι το δούλευε, αλλά πρώτα έπρεπε να αγοράσει ένα δεύτερο σημειωματάριο για εισόδημα. Τα δύο άτομα που μόλις είχαν φωτογραφίσει τη λίστα του γέλασαν πιο δυνατά. Μετά ήρθε η σειρά μου. Παραδέχτηκα ότι για να εξοικονομήσω πέντε σεντς από την εκτύπωση είχα ξοδέψει σαράντα λεπτά για να αναδιατάξω την πρόσκλησή μας. Η Έλενα δεν ρώτησε πόσο άξιζε ο χρόνος μου. Με ρώτησε αν είχα αφήσει τουλάχιστον χώρο για το ραντεβού. δεν είχα. Στην οθόνη υπήρχε μια όμορφα διαρρυθμισμένη ειδοποίηση για ένα γεγονός που θα μπορούσε να συμβεί ανά πάσα στιγμή. Για πρώτη φορά εκείνο το βράδυ δεν χρειάστηκε να ψάξω για τη μπουνιά: στεκόμουν μέσα σε αυτό με το τηλέφωνό μου στο χέρι. Ένα κορίτσι που μάθαινε βουλγαρικά καθόταν δίπλα μου. Ρώτησε αν οι άνθρωποι στο Γκάμπροβο τα έκαναν πραγματικά όλα αυτά τα πράγματα. Η Έλενα απάντησε ότι αν κάθε αστείο ήταν γεγονός, η πόλη θα χρειαζόταν από καιρό έναν εντελώς διαφορετικό χάρτη. Στη συνέχεια εξήγησε ήρεμα: εδώ, μια μικρή ανησυχία για τις δαπάνες διευρύνεται μέχρι να γίνει αδύνατο. Αναγνωρίζουμε τη συνήθεια και γελάμε με την κλίμακα της. Η ιστορία δεν είναι μια έρευνα και δεν μας δίνει το δικαίωμα να αρνηθούμε τη γενναιοδωρία ενός ξένου απλώς και μόνο λόγω της πατρίδας τους. Το κορίτσι έγνεψε καταφατικά και μετά ρώτησε πού ήταν το ραντεβού στην πρόσκλησή μου. Προς το τέλος έγινε σαφές ότι οι καλύτερες γραμμές δεν στόχευαν το άτομο που ήταν λιγότερο ικανό να απαντήσει. Ο ομιλητής συμπεριλαμβάνει τον εαυτό του στην κωμική κατάσταση και αφήνει περιθώρια στους άλλους να διαφωνήσουν. Αυτό δεν κάνει κάθε αστείο ακίνδυνο: ακόμη και τα υποτιθέμενα φιλικά λόγια μπορεί μερικές φορές να βαραίνουν πολύ. Έτσι η Έλενα παρακολουθούσε το πρόσωπο του άλλου καθώς και άκουγε τα γέλια στο δωμάτιο. Όταν μια καλεσμένη σώπασε, άλλαξε θέμα. Ένας ηλικιωμένος άνδρας πρόσθεσε ότι η οικογένειά του εξοικονομούσε κυρίως επαίνους. Στη συνέχεια ευχαρίστησε ονομαστικά κάθε συμμετέχοντα. Έκανε μια ευχάριστη αντίφαση: η δηλωμένη οικονομία έκανε τη γενναιόδωρη χειρονομία ακόμη πιο ορατή. Κανείς δεν του ζήτησε το διαβατήριο. Η γενέτειρά του δεν είχε καμία σχέση με αυτό το αστείο. Στην έξοδο ρώτησα αν θα κάνουμε οικονομία ξανά το επόμενο έτος. «⁠Δεν ξέρω⁠», είπε η Έλενα. «⁠Μέχρι στιγμής δεν έχουμε καταφέρει να σώσουμε ούτε μια καρέκλα⁠». Της έστειλα τη διορθωμένη πρόσκληση με ημερομηνία, ώρα και διεύθυνση. Απάντησε μόνο με ένα χαμόγελο. Αυτή τη φορά δεν επέμεινα σε τέταρτη λέξη.