B1 · Unità 4
Horo, cornamusa e ritmi irregolari
Saprai parlare di musica popolare ed entrare nell'horo.
Parole nuove
folclore
musica popolare
cornamusa
кавалkaval
тъпанgrande tamburo popolare
ritmo
irregolare
In musica: metri dispari, «zoppicanti», come il 7/8. Il termine dei musicisti: «неравноделни размери»
.
canzone
cantare
Passato: «пях»; forma in -л: «пял», «пяла»
, «пели»
.
suonare
Uno strumento: «свиря на гайда»
; un horo o il calcio: «играя»
.
певецcantante
Per una donna: «певица»
.
costume popolare
festa popolare
entrare nell'horo
Una volta, azione conclusa: «Хванах се на хорото»
= sono entrato nell'horo.
voto
Sia «voce» sia «voto»: «Всеки глас е важен.»
rachenitsa
horo
Attenzione: «хоро»
è la danza, «хора»
significa persone.
giocare
Senza preposizione: «играя футбол»
, «играя табла»
.
музикаmuzikamusica
сватбаmatrimonio
paese
«На село»
= nel/nel villaggio, in campagna.
Alla festa del paese
Vera, un'amica
Чуваш ли гайдата? Започва ръченица!
Senti la cornamusa? Comincia una rachenitsa!
Чувам, но ритъмът е много странен.
La sento, ma il ritmo è proprio strano.
Vera, un'amica
Не е странен, неравен е — 7/8. Брой „едно-две, едно-две, едно-две-три“.
Non è strano, è irregolare: 7/8. Conta «uno-due, uno-due, uno-due-tre».
Едно-две… За първи път чувам такъв ритъм!
Uno-due… È la prima volta che sento un ritmo così!
Vera, un'amica
А сега започва хоро. Айде, хващай се на хорото! Гледай краката на съседа.
Ora sta iniziando un horo. Forza, partecipa! Guarda i piedi del tuo vicino.
Добре, но ако се объркам, не се смей!
Va bene, ma se sbaglio non ridere!
Vera, un'amica
Никой няма да се смее, хорото е за всички. Браво, играеш страхотно!
Nessuno riderà: l’horo è per tutti. Bravo, balli benissimo!
Благодаря! А кой свири на кавала?
Grazie! E chi suona il kaval?
Vera, un'amica
Чичо ми. Преди да навърши двадесет години, той вече беше свирил на сто сватби!
Mio zio. Prima dei vent'anni aveva già suonato a cento matrimoni!
Невероятно! Искам и аз да се науча да свиря.
Incredibile! Voglio imparare a suonare anch'io.
Grammatica
Nella negazione «не»
va prima di «бях»
: «Не бях чувал такъв ритъм»
= Non avevo mai sentito un ritmo così. Nella domanda «ли»
segue «бях»
: «Беше ли чувал за Копривщица?»
= Avevi sentito parlare di Koprivshtitsa?
Когато стигнахме на събора, хорото вече беше започнало.
Quando siamo arrivati alla festa, l'horo era già cominciato.
Никол никога не беше чувала такъв ритъм, преди да дойде в България.
Nicole non aveva mai sentito un ritmo così prima di venire in Bulgaria.
La musica dei ritmi irregolari
Ако чуете българска народна музика за първи път, може да ви се стори странна. Ритъмът често не е „едно-две“ или „едно-две-три“, а неравен: някои удари са по-къси, други — по-дълги. Ръченицата е в 7/8, пайдушкото хоро — в 5/8, а копаницата — дори в 11/16. Много българи играят тези хора от малки. Важни инструменти са гайдата, кавалът, гъдулката и тъпанът. Кавалът е дълга дървена флейта, на която от векове свирят овчарите. Гайдата има мех от кожа и свири без пауза. Родопската „каба гайда“ е по-голяма и звучи по-ниско. Българските гласове също са известни по света. През 1977 година песента „Излел е Дельо хайдутин“ в изпълнение на Валя Балканска беше изпратена в космоса с американска космическа сонда. По-късно много хора откриха и българските женски хорове — преди това малцина бяха чували за тях. Обикновено на всеки пет години в Копривщица се провежда голям народен събор. Хиляди певци и музиканти от цялата страна пеят, свирят и играят там в народни носии.
Se ascolti la musica popolare bulgara per la prima volta, potrebbe sembrare strano. Il ritmo spesso non è «uno-due» o «uno-due-tre», ma irregolare: alcuni movimenti sono più brevi, altri più lunghi. La rachenitsa è in 7/8, il paydushko horo in 5/8 e la kopanitsa anche in 16/11. Molti bulgari hanno ballato questi horos fin dall'infanzia. Istrumenti importanti sono la gaida (cornamusa), il kaval, la gadulka e il tapan (tamburo). Il kaval è un lungo flauto di legno che i pastori suonano da secoli. La gaida ha una borsa di cuoio e suona senza sosta. Il rodopo 'kaba gaida' è più grande e suona più grave. Anche le voci bulgare sono famose in tutto il mondo. Nel 1977 la canzone «Izlel e Delyo haydutin», eseguita da Valya Balkanska, fu inviata nello spazio su una sonda spaziale americana. Più tardi molte persone scoprirono anche i cori femminili bulgari, prima di allora pochi ne avevano sentito parlare. Di solito ogni cinque anni a Koprivshtitsa si tiene un grande festival popolare. Migliaia di cantanti e musicisti provenienti da tutto il paese cantano, suonano e ballano lì in costumi popolari.
Esempi
Българският фолклор е известен с неравните си ритми.
Il folclore bulgaro è famoso per i suoi ritmi irregolari.
Ръченицата е в 7/8 — брои се „едно-две, едно-две, едно-две-три“.
La rachenitsa è in 7/8: si conta «uno-due, uno-due, uno-due-tre».
Дядо ми свиреше на кавал, а баба ми пееше народни песни.
Mio nonno suonava il kaval e mia nonna cantava canzoni popolari.
На сватбата свиреха гайда и тъпан, а хорото не спря до сутринта.
Al matrimonio suonavano la cornamusa e il tamburo, e l'horo non si è fermato fino al mattino.
Хващай се на хорото — стъпките са лесни!
Entra nell'horo: i passi sono facili!
Певицата пее с нисък и силен глас.
La cantante canta con una voce bassa e potente.
Песента „Излел е Дельо хайдутин“ е изпратена в космоса през 1977 година.
La canzone «Izlel e Delyo haydutin» fu mandata nello spazio nel 1977.
Много села пазят старите си носии и песни.
Molti villaggi conservano i loro antichi costumi e canti.
Свириш ли на някакъв инструмент?
Suoni qualche strumento?
Хорото е стара традиция, но и днес младите го играят на сватби и празници.
L'horo è una tradizione antica, ma ancora oggi i giovani lo ballano ai matrimoni e alle feste.