B1 · Unità 6
Proverbi
Capirai i proverbi bulgari più noti e saprai quando usarli.
Parole nuove
proverbio
Esiste anche la parola «пословица»
: quasi la stessa cosa.
Senza fatica non si ottiene niente.
Letteralmente: «senza sofferenza, niente sapere».
La gatta frettolosa fa i gattini ciechi.
Letteralmente: «lavoro veloce, lavoro vergognoso».
Troppi cuochi guastano la cucina.
Letteralmente: «due nonne, un bambino gracile»: quando troppe persone comandano, le cose vanno peggio.
Il mattino ha l'oro in bocca.
In questo proverbio, «рани»
significa «si alza presto». Letteralmente: «chi si alza presto riesce due volte».
Meglio tardi che mai.
Tutti contenti
Una soluzione che accontenta entrambe le parti.
Chi semina vento raccoglie tempesta
Verrà anche il nostro momento.
Non rimandare a domani quello che puoi fare oggi.
Chi è sazio non crede a chi è digiuno.
A goccia a goccia si scava la pietra
«Вир» è una pozza profonda in un fiume. Letteralmente: «goccia dopo goccia si forma una pozza».
Non tutto il male vien per nuocere.
Sacco vuoto non sta in piedi.
Letteralmente: «l'orso affamato non balla l'horo»: prima si mangia, poi si lavora.
Non c'è fumo senza arrosto.
La nonna ne sa una più del diavolo
Nonna Veska
Ела да хапнеш нещо! Цял ден учиш.
Vieni a mangiare qualcosa! Studi da tutto il giorno.
После, бабо. Утре имам изпит и трябва да уча.
Dopo, nonna. Domani ho un esame e devo studiare.
Nonna Veska
Гладна мечка хоро не играе! Първо яж, после учи.
Sacco vuoto non sta in piedi! Prima mangia, poi studia.
Права си. Но без мъка няма наука!
Hai ragione. Ma senza fatica non si ottiene niente!
Nonna Veska
Така е. Някога и аз учех нощем. А защо не започна по-рано?
È vero. Anch'io una volta studiavo di notte. Ma perché non hai cominciato prima?
Знам. Отлагах до последния момент.
Lo so. Ho rimandato fino all'ultimo momento.
Nonna Veska
Е, виждаш ли? Не отлагай за утре това, което можеш да направиш днес.
Ecco, vedi? Non rimandare a domani quello che puoi fare oggi.
Права си, бабо. Следващия път ще започна по-рано.
Hai ragione, nonna. La prossima volta comincio prima.
Nonna Veska
По-добре късно, отколкото никога. А сега яж, ще ти изстине супата!
Meglio tardi che mai. E adesso mangia, che la zuppa si fredda!
La nonna e i suoi proverbi
Българите обичат поговорките. Чуваш ги в семейството, на работа, дори в рекламите. Някои са стари стотици години и разказват за живота на село: за мечки, агнета и работа на полето. Други звучат съвсем модерно. Моята баба има поговорка за всяка ситуация. Когато като дете не исках да ям, тя казваше: „Гладна мечка хоро не играе!“ Когато пишех домашните си на бърза ръка и правех грешки, чувах: „Бърза работа — срамна работа.“ А когато мама и леля ми спореха как да ме възпитават, баба се смееше: „Две баби — хилаво дете!“ Поговорките не са само смешни. В тях има опит на много поколения. „Без мъка няма наука“ ми помогна да завърша университета. „Капка по капка — вир става“ ме научи да спестявам. Внимавайте обаче: поговорката трябва да пасне на ситуацията. Ако кажете „Сит на гладен не вярва“ на приятел, който ви черпи, ще звучи странно. Най-добрият начин да ги научите е да слушате българите — и да ги питате какво значат.
I bulgari adorano i proverbi. Li senti in famiglia, al lavoro, perfino nelle pubblicità. Alcuni hanno centinaia di anni e parlano della vita di campagna: di orsi, di agnelli e del lavoro nei campi. Altri suonano del tutto moderni. Mia nonna ha un proverbio per ogni situazione. Quando da bambina non volevo mangiare, diceva: «Sacco vuoto non sta in piedi!» Quando facevo i compiti di fretta e sbagliavo, sentivo: «La gatta frettolosa fa i gattini ciechi.» E quando mia mamma e mia zia discutevano su come educarmi, la nonna rideva: «Troppi cuochi guastano la cucina!» I proverbi non sono solo divertenti. Contengono l'esperienza di molte generazioni. «Senza fatica non si ottiene niente» mi ha aiutata a finire l'università. «A goccia a goccia si scava la pietra» mi ha insegnato a risparmiare. Ma attenzione: il proverbio deve adattarsi alla situazione. Se dici «Chi è sazio non crede a chi è digiuno» a un amico che ti sta offrendo da mangiare, suonerà strano. Il modo migliore per impararli è ascoltare i bulgari e chiedere loro cosa significano.
Esempi
Уча всеки ден по час — без мъка няма наука.
Studio un'ora al giorno: senza fatica non si ottiene niente.
Написа имейла за две минути и направи пет грешки. Бърза работа — срамна работа.
Ha scritto l'email in due minuti e ha fatto cinque errori. La gatta frettolosa fa i gattini ciechi.
Мама и свекърва ми се карат как да гледаме бебето. Две баби — хилаво дете!
Mia mamma e mia suocera discutono su come crescere il bambino. Troppi cuochi guastano la cucina!
Ставам в шест, защото който рано рани, две сполуки сполучва.
Mi alzo alle sei, perché il mattino ha l'oro in bocca.
Иван най-накрая се записа на курс по български. По-добре късно, отколкото никога!
Ivan si è finalmente iscritto a un corso di bulgaro. Meglio tardi che mai!
Ти ще готвиш, а аз ще мия чиниите — и вълкът сит, и агнето цяло.
Tu cucini e io lavo i piatti: così siamo tutti contenti.
Цяла година не учи, а сега се чуди защо не взе изпита. Каквото посееш, това ще пожънеш.
Non ha studiato tutto l'anno e adesso si chiede perché è stato bocciato. Si raccoglie ciò che si semina.
Не се отчайвай — и на нашата улица ще има празник!
Non scoraggiarti: verrà anche il nostro momento!
Ще отговоря на писмото още сега. Не отлагай за утре това, което можеш да направиш днес!
Rispondo alla lettera subito. Non rimandare a domani quello che puoi fare oggi!
Тя няма проблеми с пари и не разбира защо се оплакваме. Сит на гладен не вярва.
Lei non ha problemi di soldi e non capisce perché ci lamentiamo. Chi è sazio non crede a chi è digiuno.
Спестявам по пет евро на ден. Капка по капка — вир става.
Metto da parte cinque euro al giorno. A goccia a goccia si scava la pietra.
Загубих работата си, но намерих по-добра. Няма лошо без добро.
Ho perso il lavoro, ma ne ho trovato uno migliore. Non tutto il male vien per nuocere.