Umorismo di Gabrovo

Когато Елена ме покани на вечер за габровски хумор в кварталното читалище, поканата се състоеше от три думи: «Ела. Ще икономисваме». Попитах какво. Тя отвърна, че отговорът е четвърта дума, а бюджетът за покани вече е изчерпан. Елена е от Габрово и обича да разказва шеги най-вече за себе си. Аз съм от София и още на вратата обясних, че не виждам смисъл да пътувам през половината град заради икономия. «Значи сме започнали успешно — каза тя. — Имаме и първото оплакване». Входът беше два евро. До кутията за билети имаше бележка: «Усмивките не се връщат като ресто». Оказа се, че парите са за хартия и осветление на клуба, а не за някаква тайнствена печалба. Един посетител попита дали може да дойде само за половината програма. Елена му предложи половин стол. Той я погледна, тя го погледна и двамата се засмяха. Столът, разбира се, си остана цял. Точно това разминаване между търговска точност и невъзможно предложение отвори вечерта. Първият участник разказа как написал списък на всички излишни разходи. Купил си специален тефтер, два цветни молива и линия, за да ги подчертае правилно. Накрая му останали пари само за надписа на първата страница: «Не купувай излишни неща». Някой отзад попита дали има продажба на такива тефтери. Разказвачът отвърна, че работи по въпроса, но първо трябва да си купи втори тефтер за приходите. Най-силно се смяха двама души, които току-що бяха снимали списъка му. После дойде моят ред. Признах, че за да спестя пет цента от печат, съм пренареждал поканата ни четирисет минути. Елена не ме попита колко струва времето ми. Тя попита дали поне съм оставил място за датата. Не бях. На екрана се виждаше прекрасно подредено съобщение за събитие, което можеше да се случи кога да е. За първи път през тази вечер не търсех къде е поантата: стоях в нея с телефона в ръка. До мен седеше момиче, което учеше български. То попита дали габровци наистина правят всичко това. Елена отвърна, че ако всяка шега беше факт, градът отдавна щял да има нужда от съвсем друга карта. После обясни спокойно: тук дребната грижа за разходите се увеличава, докато стане невъзможна. Разпознаваме навика и се смеем на размера му. Разказът не е анкета и не ни дава право да отказваме щедрост на непознат човек само заради родния му град. Момичето кимна, а после попита къде е датата върху моята покана. Към края стана ясно, че най-добрите реплики не се прицелват в онзи, който най-трудно би отговорил. Говорещият включва себе си в смешната ситуация и оставя на другите възможност да му възразят. Това не прави всяка шега безобидна: понякога и уж приятелски думи натежават. Затова Елена следеше лицето на събеседника, а не само смеха в залата. Когато един гост замлъкна, тя смени темата. Един възрастен мъж добави, че в неговото семейство пестят най-вече похвалите. После благодари на всички участници поименно. Получи се хубаво противоречие: обявената пестеливост направи щедрия жест още по-видим. Никой не го попита за паспорта му. За тази шега родното място нямаше значение. На излизане попитах дали догодина пак ще икономисваме. «Не знам — каза Елена. — Засега не успяхме да спестим нито един стол». Изпратих ѝ поправената покана с дата, час и адрес. Тя отговори само с усмивка. Този път не настоявах за четвърта дума.

Quando Elena mi ha invitato a una serata di umorismo di Gabrovo al centro comunitario del quartiere, l'invito consisteva in tre parole bulgare: «⁠Vieni, faremo economia⁠». Ho chiesto cosa. Lei ha risposto che la risposta sarebbe stata una quarta parola e che il budget per l'invito era già esaurito. Elena viene da Gabrovo e le piace raccontare barzellette soprattutto su se stessa. Vengo da Sofia e sulla porta ho spiegato che non vedevo molto il motivo di viaggiare dall'altra parte della città per risparmiare. «⁠Allora abbiamo fatto un buon inizio⁠», ha detto. «⁠Abbiamo già il nostro primo reclamo.⁠» L'ingresso costava due euro. Accanto alla cassa dei biglietti c'era una nota: «⁠I sorrisi non vengono restituiti come resto⁠». Si scoprì che il denaro era destinato alla carta e all'illuminazione del club e non a qualche misterioso profitto. Un visitatore ha chiesto se poteva partecipare solo a metà del programma. Elena gli offrì mezza sedia. Lui la guardò, lei lo guardò ed entrambi risero. La sedia, ovviamente, è rimasta intera. Quella discrepanza tra precisione commerciale e offerta impossibile ha aperto la serata. Il primo partecipante ci ha raccontato di come aveva elencato tutte le sue spese inutili. Ha comprato un quaderno apposito, due matite colorate e un righello per sottolinearli bene. Alla fine i soldi gli erano rimasti solo per il titolo della prima pagina: «⁠Non comprare cose inutili⁠». Qualcuno in fondo chiese se quaderni del genere fossero in vendita. Il narratore ha detto che ci stava lavorando, ma prima doveva acquistare un secondo taccuino per guadagnarsi da vivere. Le due persone che avevano appena fotografato la sua lista risero forte. Poi è stato il mio turno. Ammisi che per risparmiare cinque centesimi sulla stampa avevo impiegato quaranta minuti a riordinare il nostro invito. Elena non mi ha chiesto quanto valesse il mio tempo. Mi ha chiesto se avevo almeno lasciato spazio per l'appuntamento. Non l'avevo fatto. Sullo schermo c'era un avviso ben organizzato per un evento che poteva accadere in qualsiasi momento. Per la prima volta quella sera non ho dovuto cercare la battuta finale: ero lì dentro con il telefono in mano. Accanto a me era seduta una ragazza A che stava imparando il bulgaro. Ha chiesto se la gente a Gabrovo faceva davvero tutte queste cose. Elena rispose che se ogni scherzo fosse vero, la città avrebbe avuto bisogno già da tempo di una mappa completamente diversa. Poi ha spiegato con calma: qui, una piccola preoccupazione sulla spesa si allarga fino a diventare impossibile. Riconosciamo l'abitudine e ridiamo della sua portata. La storia non è un sondaggio e non ci autorizza a negare la generosità di uno sconosciuto solo a causa della sua città natale. La ragazza annuì, poi mi chiese quale fosse la data sul mio invito. Verso la fine divenne chiaro che le battute migliori non si rivolgevano alla persona meno in grado di rispondere. L'oratore si include nella situazione comica e lascia agli altri spazio per non essere d'accordo. Ciò non rende ogni scherzo innocuo: anche le parole apparentemente amichevoli a volte possono avere un peso. Quindi Elena osservava il volto dell'altra persona e allo stesso tempo ascoltava le risate nella stanza. Quando un ospite tacque, cambiò argomento. Un uomo anziano ha aggiunto che la sua famiglia risparmiava soprattutto sulle lodi. Poi ha ringraziato per nome ogni partecipante. Si trattava di una piacevole contraddizione: la parsimonia dichiarata rendeva ancora più visibile il gesto generoso. Nessuno gli ha chiesto il passaporto. La sua città natale non c'entra niente con quella battuta. Uscendo ho chiesto se avremmo fatto di nuovo economia anche l'anno prossimo. «⁠Non lo so⁠», disse Elena. «⁠Finora non siamo riusciti a salvare una sola sedia.⁠» Le ho inviato l'invito corretto con data, ora e indirizzo. Lei rispose semplicemente con un sorriso. Questa volta non ho insistito su una quarta parola.