Biblioteka · 69
Gramatyka
Krótkie, jasne wyjaśnienia z przykładami
A1Poradź sobie i nawiąż kontakt
Dźwięki i pismo2
A1
Akcent
Едно кафе, моля.
Akcent może paść na dowolną sylabę i nawet się przesuwać, więc ucz się każdego słowa razem z jego akcentem.
Rzeczowniki4
A1
Rodzaj rzeczowników
Един чай и една баница, моля.
Każdy rzeczownik jest rodzaju męskiego, żeńskiego albo nijakiego — i zwykle pokazuje to jego końcówka.
A1
Liczba mnoga
Имам две сестри.
Większość rzeczowników dostaje -и, rzeczowniki nijakie -а albo -та, a kilka jest nieregularnych.
A1
Rodzajnik określony
Кафето е много вкусно.
Bułgarski rodzajnik dodaje się na końcu słowa: „маса → масата”
.
A1
Liczebniki i forma liczebnikowa
Два билета за Пловдив, моля.
„един”
i „два”
zmieniają się wraz z płcią. W przypadku rzeczowników bezosobowych rodzaju męskiego kończących się na spółgłoskę po liczbach od dwóch wzwyż stosuje się formę zliczania: „два билета”
.
Zaimki1
A1
Zaimki osobowe
Аз съм Мария, а ти?
„Аз, ти, той, тя, то, ние, вие, те”
— i często się je pomija, bo czasownik już pokazuje, kto to.
Określenia i liczby2
A1
Przymiotniki
Това е голям апартамент.
Przymiotnik zmienia końcówkę zależnie od rzeczownika: „хубав град”
, „хубава стая”
, „хубаво кафе”
, „хубави хора”
.
A1
Przyimki: в, на, от, до…
Живея в София, но съм от Харков.
Bułgarski nie ma przypadków — wszystko mówi przyimek, a rzeczownik się nie zmienia.
Czasowniki4
A1
Czasownik „съм”
(być)
Аз съм Иван.
„Съм, си, е, сме, сте, са”
nigdy się nie pomija i nigdy nie stoją na początku zdania.
A1
Czas teraźniejszy
Говоря малко български.
Bułgarskie czasowniki nie mają bezokolicznika: uczysz się formy „ja” i zmieniasz końcówkę dla każdej osoby.
A1
Czas przyszły: „ще”
Утре ще ходим на Витоша.
Postaw „ще”
przed czasownikiem w czasie teraźniejszym, a w przeczeniu powiedz „няма да”
.
A1
Czas przeszły dokonany (aoryst): ку́пих, видя́х
Вчера ходих на кино.
Aoryst opowiada o przeszłych wydarzeniach: „купих”
, „купи”
, „купихме”
.
Zdania4
A1
Przeczenie
Извинете, не разбирам.
Postaw „не”
przed czasownikiem; dla „имам”
(mam) i „има”
(jest) przeczenie to jedno słowo — „нямам”
, „няма”
.
A1
Pytania z „ли”
Говорите ли английски?
W pytaniu typu „tak / nie” postaw „ли”
zaraz po słowie, o które pytasz.
A1
Konstrukcja z „да”
Искам да поръчам, моля.
Nie ma bezokolicznika, więc po „искам”
, „мога”
, „трябва”
stawiamy „да”
+ czasownik we właściwej osobie.
A1
Krótkie słówka i szyk wyrazów
Познаваш ли Мария? — Да, познавам я.
Krótkie zaimki, „се”
, „си”
, „ли”
i „съм”
nigdy nie zaczynają zdania i zawsze stoją w stałej kolejności.
A2Życie na miejscu
Zaimki1
A2
Zaimki dzierżawcze: мо́ят i ми
Колата ми е стара, но върви добре.
„Mój” ma formę długą przed rzeczownikiem („моята кола”
) i krótką, codzienną po nim („колата ми”
).
Określenia i liczby1
A2
Stopniowanie: по- i най-
Пловдив е по-малък от София.
„по-” przed przymiotnikiem znaczy „bardziej / -szy”, „най-” — „naj-”; „niż” to „от”
.
Czasowniki4
A2
Czasowniki z „се”
i „си”
Сутрин се къпя и пия кафе.
Wiele czasowników ma „се”
albo „си”
; te słówka się nie zmieniają i podlegają zasadom szyku krótkich słów.
A2
Tryb rozkazujący: вземи́, вземе́те
Вземете една чаша вода.
Polecenia i rady mają formę dla „ти”
i dla „вие”
: „пиши / пишете”
, „чакай / чакайте”
.
A2
Czas przeszły niedokonany (imperfekt): ча́каше, рабо́теше
Като дете живеех на село.
Imperfekt opisuje tło i nawyki w przeszłości; rozpoznasz go po „-ше” w formach „ти”
i „той”
.
A2
Aspekt czasownika: купу́вам / ку́пя
Всеки месец плащам наема по банков път.
Większość czasowników występuje w parach: niedokonany na proces i nawyk, dokonany na jedną zakończoną czynność.
B1Mów, co myślisz
Czasowniki3
B1
Czas zaprzeszły: бях ку́пил
Когато стигнахме, филмът вече беше започнал.
„бях”
+ forma na -л pokazuje, że coś wydarzyło się przed innym momentem w przeszłości.
B1
Tryb przypuszczający: бих и́скал
Бих искал да запазя маса за двама.
„бих”
+ forma -л wyraża życzenie lub możliwość i grzecznie formułuje prośbę. „щях да” może wyrazić hipotetyczny wynik.
B1
Tryb nieświadkowy: „podobno kupił”
Казват, че новият ресторант бил много хубав.
Formy trybu nieświadkowego pokazują, że nie widziałeś czegoś sam, tylko o tym słyszałeś albo czytałeś.
B2Samodzielna komunikacja
Rzeczowniki1
B2
Rzeczowniki werbalne i styl nominalny
Четенето на глас ми помага да запомня новите думи.
Nazywaj czynności rzeczownikami, jednocześnie wyjaśniając, kto co robi.
Zaimki1
B2
Podwojenie łechtaczki: rzeczownik i zaimek krótki
Този закон го знам, но не знам кога е приет.
Rozpoznaj, kiedy rzeczownik i zaimek krótki odnoszą się do tego samego przedmiotu.
Określenia i liczby2
B2
Liczby: ludzie, szacunki i procenty
В екипа сме трима, но ни трябват четири компютъра.
Odróżniaj liczbę osób od liczby przedmiotów oraz wyrażaj dokładne i przybliżone ilości.
B2
Słowotwórstwo: przedrostki, przyrostki i rodziny
Ще допиша писмото след обед.
Rozpoznaj znajomy rdzeń, ale sprawdź znaczenie i akcent każdego nowego słowa.
Czasowniki10
B2
Renarracja we wszystkich czasach
Според Мария новият колега пишел статии за София.
Powtórz informacje z innego źródła, zachowując ich powiązania czasowe.
B2
Konkluzja: wyciągnięcie wniosku
Дворът е мокър. Валяло е през нощта.
Skorzystaj z dostępnych dowodów, aby wywnioskować coś, czego nie zaobserwowałeś.
B2
Dobitatywny: kwestionowanie twierdzenia
Уж бил писал доклада сам, а не знае какво пише в него!
Zgłoś czyjąś skargę, wyrażając wątpliwości lub sprzeciw.
B2
Głos pasywny
Анкетата е подготвена от ученици.
Skoncentruj się na osobie lub rzeczy, na którą wpływa działanie.
B2
Imiesłowy: opisywanie poprzez działania
Пишещото дете не чу звънеца.
Rozpoznaje imiesłowy w opisach i formach czasowników złożonych.
B2
Przyszłość w przeszłości: щях да
В понеделник планът беше ясен: в сряда щях да пътувам за Варна.
Przedstaw działanie jako przyszłe z punktu widzenia przeszłości.
B2
Czas przyszły doskonały: zakończenie w punkcie przyszłym
До петък ще съм предала доклада.
Pokaż, że wynik zostanie ukończony przed określonym punktem w przyszłości.
B2
Polecenia i prośby: aspekt, zaprzeczenie i zaimki
Прочетете въпроса докрай, моля.
Wybierz pomiędzy konkretnym zadaniem, ogólną instrukcją i zakazem.
B2
Od czasownika do przymiotnika: zrozumiały, leczący, traktowany
Текстът е разбираем, но в него липсва дата.
Rozróżnij właściwość, aktywnego uczestnika i wynik i dostosuj formy do rzeczownika.
B2
Aspekt: niedokonane wtórne
Всяка вечер прочитам по един разказ преди сън.
Rozróżnij pisanie, wykonanie pełnej kopii i wielokrotne kopiowanie, nie myląc aspektu z czasem.
Zdania3
B2
Warunki nierealne: teraz i w przeszłości
Ако имах повече опит, щях да кандидатствам за ръководител.
Omów wyimaginowane sytuacje i przeszłe możliwości, które się nie wydarzyły.
B2
Spójniki złożone: przyczyna, warunek i ustępstwo
Тъй като е горещо, ще тръгнем по-рано.
Pokaż, dlaczego coś się dzieje, pod jakim warunkiem i pomimo jakiej przeszkody.
B2
Zdania względne: kto, jaki, gdzie
Историкът, когото поканихме, разказа за стария град.
Zidentyfikuj osobę, przedmiot, miejsce lub czas za pomocą odpowiedniej formy względnej.
Styl i tekst1
B2
Łączenie argumentów: od twierdzenia do wniosku
На първо място ни трябват надеждни данни.
Wybierz łącznik pasujący do związku między pomysłami a siłą dowodów.
C1Biegłe posługiwanie się językiem
Rzeczowniki1
C1
Od czynności do rzeczownika
Сравняването на двата метода отне цял ден.
Rzeczownik może skrócić tekst, ale pamiętaj, kto co robi.
Czasowniki2
C1
Prawdopodobieństwo: od „możliwego” do „mało prawdopodobnego”
Според прогнозата вероятно ще завали следобед.
Rozróżnij możliwość, wnioskowanie i konieczność i podaj swoje podstawy.
C1
Admirał: „Ти си бил тук!”
Я, ти си бил тук през цялото време!
Formy znane z reportażu mogą wyrażać nagłe odkrycie i zaskoczenie.
Zdania4
C1
Konstrukcje bezosobowe: „смята се, че…”
Смята се, че пробата е достатъчна.
Na pierwszym planie obserwację, rozróżniając wzorce bezosobowe i pasywne.
C1
Cząstki modalne: postawa w małych słowach
Изпратихме файла вчера, нали?
Użyj „нали”
, „ами”
, „пък”
, „все пак”
i „дано”
, aby kierować rozmową i wyrażać postawę.
C1
„Дори да”
i „макар че”
: przeszkoda nie zmienia wyniku
Дори да завали, ще проведем срещата под навеса.
Odróżnij przyznaną możliwość od potwierdzonego faktu.
C1
Kolejność słów i skupienie: co podkreślasz
Само Мария изпрати доклада навреме.
Porządek, intonacja i cząstki takie jak „само”
określają, co jest nowe, a co skontrastowane.
Styl i tekst7
C1
Jeden przekaz, różne style
Хайде да се видим в три пред библиотеката.
Wybierz słowa i strukturę zdań odpowiednio do swojego celu, czytelnika i otoczenia.
C1
Idiomy: znaczenie należy do całego wyrażenia
Стискам ти палци за интервюто!
Rozpoznawaj ustalone wyrażenia i wybieraj ustawienia tam, gdzie pasują.
C1
Oficjalna korespondencja bez zbędnej wagi
Уважаема госпожо Петрова, изпращам Ви отчета за октомври.
Podaj powód, poproś o konkretne działanie i ułatwij udzielenie odpowiedzi.
C1
Czasy narracyjne: wydarzenie, tło i perspektywa
Навън валеше, а Мария чакаше пред гарата.
Śledź główne ramy czasowe i odróżniaj ruch fabuły od tła.
C1
Uprzejmość w negocjacjach: jasne prośby, możliwość odpowiedzi
Бихте ли изпратили офертата до петък?
Złagodź ton, zachowując jasność żądania, terminu i możliwości odmowy.
C1
Mowa potoczna: słuchaj fragmentów, a nie każdej litery
Ами… не знам дали ще успея днес.
Rozpoznawaj wahania, uproszczenia i ton, nie przekształcając ich w modele oficjalnego pisma.
C1
Retoryka: stanowisko, powód i związek z publicznością
Предлагам библиотеката да работи и в събота.
Zbuduj jasne przemówienie z możliwymi do sprawdzenia uzasadnieniami i rzetelnie przedstawionymi zastrzeżeniami.
C2Pełna biegłość
Dźwięki i pismo3
C2
Historia języka: ślady w tekstach współczesnych
Езикът се променя постепенно, а правописът се урежда с правила.
Rozróżnij historyczne systemy pisma, zmiany gramatyczne i współczesny standard.
C2
Interpunkcja: granice i relacje znaczeniowe
Книгата, която ми даде, е тук.
Umieść znaki interpunkcyjne zgodnie ze strukturą zdania, a nie każdą pauzą w mowie.
C2
Zaawansowana ortografia: związki i pułapki artykułowe
Подписан е докладът, който чакахме.
Powiąż pisownię ze strukturą i znaczeniem oraz wybór rodzajnika z funkcją syntaktyczną.
Zdania1
C2
Złożona składnia: relacje, zakres i przejrzystość
Твърдението, че методът, който използваме, е надежден, изисква проверка.
Rozpakuj osadzone klauzule i edytuj niejednoznaczności bez utraty logiki.
Styl i tekst7
C2
Język poetycki: obraz, rytm i głos
Градът заспа под шал от дим.
Połącz obraz, dźwięk i porządek słów z efektem wiersza, nie redukując go do jednego ukrytego przesłania.
C2
Dialekty: uznanie bez stereotypów
В западен говор може да чуеш «бел» вместо книжовното «бял».
Rozpoznaj kombinacje cech regionalnych i porównaj je ze standardową mową.
C2
Składnia prawnicza: zakres, warunki i wyjątki
Заявлението се подава от заявителя или от негов пълномощник.
Określ, kto ma prawo lub obowiązek, na jakich warunkach i od jakich wyjątków.
C2
Środki retoryczne: perswazja i ukryte komunikaty
Искаме светлина. Искаме пространство. Искаме място за всички.
Wyjaśnij, w jaki sposób powtórzenia, pytania i ironia prowadzą czytelników, nie myląc ich z dowodem.
C2
Gra słów: dwa znaczenia, jedno wyrażenie
Имам ключ за вратата, но не и към задачата.
Zidentyfikuj podwójne znaczenie i wyjaśnij, dlaczego żart działa lub gubi się w tłumaczeniu.
C2
Aluzja: odniesienie kulturowe w nowym kontekście
В тази сатира всеки се прави на Бай Ганьо, но никой не разпознава себе си.
Rozpoznaj odsyłacz, zweryfikuj jego źródło i wyjaśnij, co wnosi do tekstu.
C2
Mediacja: udostępnij znaczenie innemu czytelnikowi
За теб входът е безплатен, но за посещение след 17 ч. трябва предварителна заявка.
Przekazuj, czego potrzebuje konkretna osoba, zachowując jednocześnie warunki, atrybucję i pewność.