Nauka bułgarskiego

B1 · Dział 4

Wazow, Botew i Elin Pelin

Krótko opowiesz o trzech klasykach literatury bułgarskiej.

Rozpocznij lekcję

Nowe słowa

литература

literatura

писател

pisarz

O kobiecie: „⁠писателка⁠”.

поет

poeta

O kobiecie: „⁠поетеса⁠”.

роман

powieść

разказ

opowiadanie

стихотворение

wiersz

герой

bohater

автор

autor

произведение

utwór

действието се развива в…

akcja rozgrywa się w…

описвам

opisywać

загина

zginąć

Aoryst: „⁠загина⁠”; forma na -л: „⁠загинал⁠”.

издам

wydać

Przeszły: „⁠издадох⁠”; forma na -л: „⁠издал⁠”; „⁠издаден⁠” = wydany.

класика

klasyka

емиграция

emigracja

книгакнигаkniga

książka

четаcheta

czytać

село

wieś

„⁠На село⁠” = do/do wsi, na wieś.

свобода

wolność

въстание

powstanie

Co czytasz?

Elena, przyjaciółka

Какво четеш?

Co czytasz?

„Под игото“ на Вазов — адаптирано издание за чужденци.

„⁠Pod jarzmem⁠” Wazowa — wydanie uproszczone dla cudzoziemców.

Elena, przyjaciółka

Браво! Ние го четохме в училище. Харесва ли ти?

Brawo! Czytaliśmy ją w szkole. Podoba ci się?

Много! Не знаех, че Вазов го е написал в Одеса.

Bardzo! Nie wiedziałem, że Wazow napisał ją w Odessie.

Elena, przyjaciółka

Да, тогава е живял там в емиграция. А Елин Пелин познаваш ли?

Tak, mieszkał tam wtedy na emigracji. A Elina Pelina znasz?

Само няколко разказа. Той пише много за живота на село, нали?

Tylko kilka opowiadań. On dużo pisze o życiu na wsi, prawda?

Elena, przyjaciółka

Точно. Ако ти харесва поезията, прочети Ботев. Стихотворенията му са малко, но много силни.

Właśnie. Jeśli lubisz poezję, przeczytaj Botewa. Wierszy napisał niewiele, ale są bardzo mocne.

Той не е ли загинал много млад?

Czy on nie zginął bardzo młodo?

Elena, przyjaciółka

Да, на двадесет и осем години. Но дотогава вече беше написал стихове, които всички знаят наизуст.

Tak, w wieku dwudziestu ośmiu lat. Ale do tego czasu zdążył już napisać wiersze, które wszyscy znają na pamięć.

Тогава следващата ми книга ще е Ботев!

To moją następną książką będzie Botew!

Gramatyka

W opowieści ten czas cofa nas o jeszcze jeden krok: „⁠Ботев загина през 1876 година. Преди това беше живял в Румуния.⁠” — najpierw mieszkał w Rumunii, potem zginął.

Когато главният герой Огнянов пристигна в Бяла черква, той вече беше избягал от османски затвор.

Kiedy główny bohater Ognjanow przybył do Bjałej Czerkwy, zdążył już uciec z osmańskiego więzienia.

Преди да стане писател, Елин Пелин беше работил като учител в родното си село.

Zanim został pisarzem, Elin Pelin pracował jako nauczyciel w rodzinnej wsi.

Czas zaprzeszły: бях ку́пил

Trzech klasyków

Всеки български ученик знае тези три имена: Ботев, Вазов и Елин Пелин. Христо Ботев е роден в Калофер през 1848 година. Като млад той живя дълго в Румуния, където пишеше стихове и издаваше вестници. През май 1876 година Ботев и неговата чета преминаха Дунава с парахода „Радецки“. Няколко дни по-късно той загина във Врачанския Балкан. Ботев е оставил само около двадесет стихотворения — за свободата, за майката, за родината — и много българи ги знаят наизуст. Иван Вазов е роден в Сопот през 1850 година. Когато започна да пише „Под игото“, той вече беше издал няколко стихосбирки. Романът описва живота в малко градче преди Априлското въстание — любов, надежди и трагедия. „Иго“ тук значи „чужда власт“. Романът е преведен на много езици. Елин Пелин е псевдоним на Димитър Стоянов. Той е майстор на кратките разкази. Героите му са обикновени селяни — бедни, хитри, понякога смешни, понякога трагични. Децата пък обичат неговата фантастична повест „Ян Бибиян“ за едно пакостливо момче и един дявол.

Każdy bułgarski uczeń zna te trzy nazwiska: Botew, Wazow i Elin Pelin. Christo Botew urodził się w Kałoferze w 1848 roku. Jako młody człowiek długo mieszkał w Rumunii, gdzie pisał wiersze i wydawał gazety. W maju 1876 roku Botew i jego oddział przepłynęli Dunaj parowcem „⁠Radetzky⁠”. Kilka dni później zginął w górach Wracy. Botew pozostawił tylko około dwudziestu wierszy — o wolności, o matce, o ojczyźnie — a wielu Bułgarów zna je na pamięć. Iwan Wazow urodził się w bułgarskim Sopocie w 1850 roku. Kiedy zaczął pisać „⁠Pod jarzmem⁠”, wydał już kilka tomików wierszy. Powieść opisuje życie w małym miasteczku przed powstaniem kwietniowym — miłość, nadzieje i tragedię. „⁠Jarzmo⁠” oznacza tu „⁠obcą władzę⁠”. Powieść przetłumaczono na wiele języków. Elin Pelin to pseudonim Dimityra Stojanowa. Był mistrzem krótkiego opowiadania. Jego bohaterowie to zwykli chłopi — biedni, sprytni, czasem zabawni, czasem tragiczni. Dzieci natomiast uwielbiają jego fantastyczną opowieść „⁠Jan Bibijan⁠” o psotnym chłopcu i diable.

Przykłady

Иван Вазов е наречен „патриарх на българската литература“.

Iwana Wazowa nazywa się „⁠patriarchą literatury bułgarskiej⁠”.

Вазов написа романа „Под игото“ в Одеса, където живееше в емиграция.

Wazow napisał powieść „⁠Pod jarzmem⁠” w Odessie, gdzie mieszkał na emigracji.

Действието се развива в малкото градче Бяла черква преди Априлското въстание.

Akcja rozgrywa się w miasteczku Bjała Czerkwa przed powstaniem kwietniowym.

Христо Ботев е поет и революционер.

Christo Botew był poetą i rewolucjonistą.

Ботев загина през 1876 година, но стихотворенията му и днес се учат в училище.

Botew zginął w 1876 roku, ale jego wierszy i dziś uczy się w szkole.

На 2 юни в 12 часа сирените звучат в цялата страна в памет на Ботев и загиналите за свободата.

2 czerwca w południe w całym kraju wyją syreny ku pamięci Botewa i poległych za wolność.

Елин Пелин е известен с разказите си за живота на село.

Elin Pelin słynie z opowiadań o życiu na wsi.

Истинското име на Елин Пелин е Димитър Стоянов.

Prawdziwe nazwisko Elina Pelina to Dimityr Stojanow.

В разказа „Андрешко“ един колар нарочно кара съдия-изпълнителя по лош път и каруцата затъва в калта.

W opowiadaniu „⁠Andreszko⁠” furman celowo wiezie komornika złą drogą i wóz grzęźnie w błocie.

Кой е любимият ти български автор?

Kto jest twoim ulubionym bułgarskim autorem?

Rozpocznij lekcję