Nauka bułgarskiego

C2 · Dział 2

Teksty starobułgarskie: czytanie z tłumaczeniem

Rozpoznawaj formy historyczne bez przedstawiania ich jako mowy współczesnej.

Rozpocznij lekcję

Nowe słowa

препис

kopia rękopisu

ръкопис

rękopis

разночетение

wariant tekstowy

приписка

notatka skryby

палеография

paleografia

текстология

tekstologia

старобългарски превод

tłumaczenie starobułgarskie

осъвременен правопис

zmodernizowana pisownia

буквален превод

dosłowne tłumaczenie

смислов превод

tłumaczenie oparte na znaczeniu

граматично окончание

końcówka gramatyczna

съпоставка на преписи

porównanie kopii

разчитане на надпис

rozszyfrowanie napisu

повредено място

uszkodzony fragment tekstu

липсващ лист

brakująca karta

поправка на преписвача

sprostowanie kopisty

критично издание

wydanie krytyczne

нормализиран запис

znormalizowana transkrypcja

разчитам

rozszyfrowywać

разчета

rozszyfrować

Gramatyka

Stare zakończenia niosą ze sobą informacje gramatyczne. Tłumaczenie może wymagać przyimków lub kolejności słów. „⁠Бѣ⁠” odpowiada „⁠беше⁠”: jest to tłumaczenie, a nie korekta pisowni.

Този препис е по-късен, но пази по-старо разночетение.

Ta kopia jest późniejsza, ale zachowuje starszą wersję tekstową.

Повреденият лист не позволява сигурно разчитане.

Uszkodzona karta nie pozwala na pewne odczytanie.

Historia języka: ślady w tekstach współczesnych

Jedna linijka, trzy poziomy czytania

Осъвременен превод на краткия откъс: „Защото словото му беше властно.“ Това е част от изречение, а не целият стих. Старобългарският запис е посочен в източника. Той е кирилска транскрипция на глаголически паметник. Следователно видимите букви в изданието и буквите в ръкописа не бива да се смесват. Преводът е съвременен; той не се представя като възстановен средновековен изговор. Първо разпознай „бѣ“ като стара глаголна форма. После забележи, че съчетанието със значение на власт не е предадено буквално. Преводът използва прилагателно. Така става видима разликата между разчитане, тълкуване и избор на естествен съвременен израз. И в съвременния текст словото е подлог, а не лицето, за което се говори. Местоименната форма от оригинала е предадена с „му“. За да обясниш защо, разгледай връзката ѝ със съществителното, а не търси механична замяна на букви. Ако запазиш всяка стара дума, но промениш само знаците, няма непременно да получиш съвременен превод. Накрая сравни две възможности: „словото му беше властно“ и „говореше с власт“. Второто е по-свободно преразказване: сменя подлога и пренасочва вниманието към говорещия. То може да помогне при обяснение, но не е същото редакторско решение. Отбележиш ли разликата, вече не смесваш превод, осъвременяване и коментар.

Współczesne bułgarskie tłumaczenie krótkiego fragmentu: „⁠Bo jego słowo niosło władzę⁠”. To jest część zdania, a nie cały werset. W źródle podano starobułgarskie sformułowanie. Jest to transkrypcja cyrylicy rękopisu głagolicy. Litery widoczne w wydaniu należy zatem odróżnić od liter znajdujących się w rękopisie. Tłumaczenie jest nowoczesne; nie pretenduje do rekonstrukcji średniowiecznej wymowy. Najpierw zidentyfikuj „⁠Бѣ⁠” jako starą formę czasownika. Następnie zauważ, że wyrażenie wyrażające autorytet nie zostało przetłumaczone dosłownie. W tłumaczeniu używany jest przymiotnik. To ujawnia różnicę między rozszyfrowaniem, interpretacją i wyborem naturalnego, nowoczesnego wyrażenia. Również we współczesnym tekście bułgarskim podmiotem gramatycznym jest słowo, a nie osoba, o której mowa. Oryginalna forma zaimkowa jest tłumaczona jako „⁠му⁠”. Aby wyjaśnić dlaczego, rozważ jego związek z rzeczownikiem, zamiast szukać mechanicznego podstawienia liter. Zachowanie wszystkich starych słów i zmiana tylko znaków niekoniecznie doprowadzi do powstania współczesnego tłumaczenia. Na koniec porównaj „⁠словото му беше властно⁠” i „⁠говореше с власт⁠”. Druga to parafraza bardziej swobodna: zmienia temat i kieruje uwagę w stronę mówiącego. Może to pomóc w wyjaśnieniu znaczenia, ale reprezentuje inną decyzję redakcyjną. Gdy zauważysz to rozróżnienie, możesz oddzielić tłumaczenie, modernizację i komentarz.

Przykłady

Приписката не е част от основния текст.

Notatka skryby nie jest częścią tekstu głównego.

Къде свършва разчитането и започва тълкуването?

Gdzie kończy się rozszyfrowanie, a zaczyna interpretacja?

Не поправяй старата форма по днешната норма.

Nie poprawiaj formy historycznej według dzisiejszego standardu.

Окончанието показва връзка, която превеждаме с предлог.

Końcówka wyraża relację, którą tłumaczymy za pomocą przyimka.

В начало беше Словото.

Na początku było Słowo.

Бѣ е стара глаголна форма, а не сгрешено бе.

Бѣ jest starą formą czasownika, a nie błędną pisownią бе.

Двата преписа предлагат различен словоред.

Obie kopie oferują różne porządki słów.

Преводът улеснява достъпа, без да замества оригинала.

Tłumaczenie ułatwia dostęp bez konieczności zastępowania oryginału.

Rozpocznij lekcję