Bulgarca Öğren

C2 · Ünite 2

Eski Bulgarca metinler: çeviriyle okuma

Tarihsel formları günümüz konuşması gibi sunmadan tanı.

Derse başla

Yeni kelimeler

препис

el yazması kopyası

ръкопис

el yazması

разночетение

metin varyantı

приписка

müstensih notu

палеография

paleografi

текстология

metinbilim

старобългарски превод

Eski Bulgarca tercümesi

осъвременен правопис

modernleştirilmiş yazım

буквален превод

birebir çeviri

смислов превод

anlam temelli çeviri

граматично окончание

çekim eki

съпоставка на преписи

kopyaların karşılaştırılması

разчитане на надпис

bir yazıtın şifresini çözmek

повредено място

hasarlı metin bölümü

липсващ лист

eksik yaprak

поправка на преписвача

kopyacının düzeltmesi

критично издание

kritik baskı

нормализиран запис

normalleştirilmiş transkripsiyon

разчитам

şifreyi çözmek

разчета

şifresini çözmek

Dil bilgisi

Eski sonlar gramer bilgisi taşır. Bir çevirinin edatlara veya sözcük sırasına ihtiyacı olabilir. “⁠Бѣ⁠”, “⁠беше⁠”'ye karşılık gelir: bu çeviridir, yazım düzeltmesi değil.

Този препис е по-късен, но пази по-старо разночетение.

Bu kopya daha sonradır ancak daha eski bir metin çeşidini korumaktadır.

Повреденият лист не позволява сигурно разчитане.

Hasarlı yaprak, metnin güvenilir biçimde okunmasına izin vermiyor.

Dil tarihi: modern metinlerdeki izler

Bir satır, üç okuma seviyesi

Осъвременен превод на краткия откъс: „Защото словото му беше властно.“ Това е част от изречение, а не целият стих. Старобългарският запис е посочен в източника. Той е кирилска транскрипция на глаголически паметник. Следователно видимите букви в изданието и буквите в ръкописа не бива да се смесват. Преводът е съвременен; той не се представя като възстановен средновековен изговор. Първо разпознай „бѣ“ като стара глаголна форма. После забележи, че съчетанието със значение на власт не е предадено буквално. Преводът използва прилагателно. Така става видима разликата между разчитане, тълкуване и избор на естествен съвременен израз. И в съвременния текст словото е подлог, а не лицето, за което се говори. Местоименната форма от оригинала е предадена с „му“. За да обясниш защо, разгледай връзката ѝ със съществителното, а не търси механична замяна на букви. Ако запазиш всяка стара дума, но промениш само знаците, няма непременно да получиш съвременен превод. Накрая сравни две възможности: „словото му беше властно“ и „говореше с власт“. Второто е по-свободно преразказване: сменя подлога и пренасочва вниманието към говорещия. То може да помогне при обяснение, но не е същото редакторско решение. Отбележиш ли разликата, вече не смесваш превод, осъвременяване и коментар.

Kısa alıntının modern Bulgarca çevirisi: “⁠Sözleri otorite taşıyordu.⁠” Bu, ayetin tamamı değil, bir cümlenin parçasıdır. Kaynakta Eski Bulgarca ifadeler verilmiştir. Glagolitik bir el yazmasının Kiril alfabesiyle transkripsiyonudur. Bu nedenle baskıda görünen harflerin, elyazmasındakilerden ayırt edilmesi gerekir. Çeviri moderndir; ortaçağ telaffuzunu yeniden yapılandırma iddiasında değildir. Öncelikle “⁠Бѣ⁠”'yi eski bir fiil biçimi olarak tanımlayın. Daha sonra otoriteyi ifade eden ifadenin tam anlamıyla tercüme edilmediğine dikkat edin. Çeviride bir sıfat kullanılıyor. Bu, deşifre etme, yorumlama ve doğal, modern bir ifadeyi seçme arasındaki farkı ortaya koymaktadır. Modern Bulgarca metinde de dil bilgisi konusu tartışılan kişiden ziyade sözcüktür. Orijinal zamir biçimi “⁠му⁠” olarak çevrilmiştir. Nedenini açıklamak için, harflerin mekanik bir değişimini aramak yerine, isimle olan ilişkisini düşünün. Yalnızca işaretleri değiştirirken her eski sözcüğü korumak, mutlaka modern bir çeviri üretmeyecektir. Son olarak, “⁠словото му беше властно⁠” ve “⁠говореше с власт⁠”'yi karşılaştırın. İkincisi daha özgür bir anlatımdır: konuyu değiştirir ve dikkati konuşmacıya kaydırır. Anlamı açıklamaya yardımcı olabilir ancak farklı bir editoryal kararı temsil eder. Bu ayrımı fark ettiğinizde çeviri, modernizasyon ve yorumu ayırabilirsiniz.

Örnekler

Приписката не е част от основния текст.

Yazı notu ana metnin bir parçası değildir.

Къде свършва разчитането и започва тълкуването?

Şifre çözme nerede biter ve yorumlama nerede başlar?

Не поправяй старата форма по днешната норма.

Tarihsel biçimi günümüz standardına göre düzeltme.

Окончанието показва връзка, която превеждаме с предлог.

Çekim eki, bir edatla tercüme ettiğimiz bir ilişkiyi ifade eder.

В начало беше Словото.

Başlangıçta Söz vardı.

Бѣ е стара глаголна форма, а не сгрешено бе.

Бѣ eski bir fiil biçimidir, бе'nin yanlış yazılışı değildir.

Двата преписа предлагат различен словоред.

İki kopya farklı kelime sıraları sunar.

Преводът улеснява достъпа, без да замества оригинала.

Çeviri, orijinalin yerini almadan erişimi kolaylaştırır.

Derse başla