C2 · Ünite 2
Eski Bulgarca metinler: çeviriyle okuma
Tarihsel formları günümüz konuşması gibi sunmadan tanı.
Yeni kelimeler
el yazması kopyası
el yazması
metin varyantı
müstensih notu
paleografi
metinbilim
Eski Bulgarca tercümesi
modernleştirilmiş yazım
birebir çeviri
anlam temelli çeviri
çekim eki
kopyaların karşılaştırılması
bir yazıtın şifresini çözmek
hasarlı metin bölümü
eksik yaprak
kopyacının düzeltmesi
kritik baskı
normalleştirilmiş transkripsiyon
şifreyi çözmek
şifresini çözmek
Dil bilgisi
Eski sonlar gramer bilgisi taşır. Bir çevirinin edatlara veya sözcük sırasına ihtiyacı olabilir. “Бѣ”, “беше”
'ye karşılık gelir: bu çeviridir, yazım düzeltmesi değil.
Този препис е по-късен, но пази по-старо разночетение.
Bu kopya daha sonradır ancak daha eski bir metin çeşidini korumaktadır.
Повреденият лист не позволява сигурно разчитане.
Hasarlı yaprak, metnin güvenilir biçimde okunmasına izin vermiyor.
Bir satır, üç okuma seviyesi
Осъвременен превод на краткия откъс: „Защото словото му беше властно.“ Това е част от изречение, а не целият стих. Старобългарският запис е посочен в източника. Той е кирилска транскрипция на глаголически паметник. Следователно видимите букви в изданието и буквите в ръкописа не бива да се смесват. Преводът е съвременен; той не се представя като възстановен средновековен изговор. Първо разпознай „бѣ“ като стара глаголна форма. После забележи, че съчетанието със значение на власт не е предадено буквално. Преводът използва прилагателно. Така става видима разликата между разчитане, тълкуване и избор на естествен съвременен израз. И в съвременния текст словото е подлог, а не лицето, за което се говори. Местоименната форма от оригинала е предадена с „му“. За да обясниш защо, разгледай връзката ѝ със съществителното, а не търси механична замяна на букви. Ако запазиш всяка стара дума, но промениш само знаците, няма непременно да получиш съвременен превод. Накрая сравни две възможности: „словото му беше властно“ и „говореше с власт“. Второто е по-свободно преразказване: сменя подлога и пренасочва вниманието към говорещия. То може да помогне при обяснение, но не е същото редакторско решение. Отбележиш ли разликата, вече не смесваш превод, осъвременяване и коментар.
Kısa alıntının modern Bulgarca çevirisi: “Sözleri otorite taşıyordu.”
Bu, ayetin tamamı değil, bir cümlenin parçasıdır. Kaynakta Eski Bulgarca ifadeler verilmiştir. Glagolitik bir el yazmasının Kiril alfabesiyle transkripsiyonudur. Bu nedenle baskıda görünen harflerin, elyazmasındakilerden ayırt edilmesi gerekir. Çeviri moderndir; ortaçağ telaffuzunu yeniden yapılandırma iddiasında değildir.
Öncelikle “Бѣ”'yi eski bir fiil biçimi olarak tanımlayın. Daha sonra otoriteyi ifade eden ifadenin tam anlamıyla tercüme edilmediğine dikkat edin. Çeviride bir sıfat kullanılıyor. Bu, deşifre etme, yorumlama ve doğal, modern bir ifadeyi seçme arasındaki farkı ortaya koymaktadır. Modern Bulgarca metinde de dil bilgisi konusu tartışılan kişiden ziyade sözcüktür.
Orijinal zamir biçimi “му”
olarak çevrilmiştir. Nedenini açıklamak için, harflerin mekanik bir değişimini aramak yerine, isimle olan ilişkisini düşünün. Yalnızca işaretleri değiştirirken her eski sözcüğü korumak, mutlaka modern bir çeviri üretmeyecektir.
Son olarak, “словото му беше властно”
ve “говореше с власт”
'yi karşılaştırın. İkincisi daha özgür bir anlatımdır: konuyu değiştirir ve dikkati konuşmacıya kaydırır. Anlamı açıklamaya yardımcı olabilir ancak farklı bir editoryal kararı temsil eder. Bu ayrımı fark ettiğinizde çeviri, modernizasyon ve yorumu ayırabilirsiniz.
Örnekler
Приписката не е част от основния текст.
Yazı notu ana metnin bir parçası değildir.
Къде свършва разчитането и започва тълкуването?
Şifre çözme nerede biter ve yorumlama nerede başlar?
Не поправяй старата форма по днешната норма.
Tarihsel biçimi günümüz standardına göre düzeltme.
Окончанието показва връзка, която превеждаме с предлог.
Çekim eki, bir edatla tercüme ettiğimiz bir ilişkiyi ifade eder.
В начало беше Словото.
Başlangıçta Söz vardı.
Бѣ е стара глаголна форма, а не сгрешено бе.
Бѣ eski bir fiil biçimidir, бе'nin yanlış yazılışı değildir.
Двата преписа предлагат различен словоред.
İki kopya farklı kelime sıraları sunar.
Преводът улеснява достъпа, без да замества оригинала.
Çeviri, orijinalin yerini almadan erişimi kolaylaştırır.